Ritalin: Ne İşe Yarar, Nasıl Kullanılır?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite

Ritalin, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisinde kullanılır. Bu rahatsızlıkta çocuk ya da genç, dikkatini toplamakta ve yerinde durmakta zorlanabilir; günlük yaşamı, dersleri ve arkadaş ilişkileri bundan etkilenir. Ritalin tablet, odaklanmayı ve dikkat süresini artırmaya, aşırı hareketliliği azaltmaya yardımcı olur.

Narkolepsi

Ritalin ayrıca narkolepsi tedavisinde de kullanılır. Narkolepsi, geceleri yeterince uyumanıza rağmen gündüzleri tekrar tekrar, karşı koyamayacağınız şekilde uykunun bastığı bir uyku bozukluğudur. Bu uyku nöbetleri günlük yaşamı ve işi zorlaştırabilir. Ritalin, gündüzleri ortaya çıkan bu aşırı uyku halini hafifletmeye yardımcı olur. Tanıyı mutlaka bir doktor koymalıdır.

Tedavinin Sadece Bir Parçası

Ritalin tek başına bir çözüm değildir. Psikolojik, eğitimsel ve sosyal destekle birlikte, bu yöntemler tek başına yetmediğinde verilir. Tedaviyi çocuk ve ergen psikiyatrı uzmanı başlatmalı ve takip etmelidir. Yani ilaç, planlı bir tedavi programının yalnızca bir halkasıdır. Altı yaşın altındaki çocuklarda ise kullanılmaz.

Çocuk ve Ergen Dozu

Altı yaş ve üzerindeki çocuklarda doz, hastaya göre ayarlanır. Genellikle günde bir ya da iki kez, yarım tablet yani beş miligramla başlanır. Doktorunuz dozu haftalar içinde yavaş yavaş artırır. Bir günde alınabilecek en yüksek doz altmış miligramdır. Altı yaşın altındaki çocuklara verilmez. Dozu kendi başınıza değiştirmeyin; doktorunuzun söylediğini aynen uygulayın.

Narkolepside Yetişkin Dozu

Narkolepsi tedavisinde yetişkinlerde günlük ortalama doz yirmi ile otuz miligramdır ve iki ya da üç parçaya bölünerek alınır. Kimi hastalara on ile on beş miligram yeterli olurken, kimilerinin günde kırk ile altmış miligrama ihtiyacı olabilir. Bu miktarlar ortalama değerlerdir ve kişiden kişiye değişir. Doğru dozu doktorunuz belirler.

Nasıl ve Ne Zaman Alınır

Tableti bir bardak suyla yutun. Aç ya da tok karnına alabilirsiniz. Genellikle kahvaltıda ve öğle yemeğinde olmak üzere günde bir ya da iki kez alınır. Uykusuzluğu önlemek için, doktorunuz başka türlü söylemediyse son dozu akşam saat altıdan önce alın. Tabletin üzerindeki çentik, onu iki eşit doza bölmek içindir.

Unutursanız ve Bırakırken

Bir dozu unuttuysanız çift doz almayın; sonraki dozu zamanı gelince alın. İlacı birden bırakmayın, çünkü doktorunuz dozu yavaş yavaş azaltmak isteyebilir. Bir ay sonunda yarar görmüyorsanız doktorunuza söyleyin. Fazla tablet aldıysanız hemen en yakın acile gidin. İlaç yalnızca size yazılmıştır, kimseyle paylaşmayın.

Alerji

Metilfenidata ya da tabletin içindeki maddelerden birine alerjiniz varsa kullanmayın. Tablette laktoz, buğday nişastası ve jelatin de bulunur. Dudakta ve dilde şişme ya da nefes darlığı ciddi alerji belirtisidir. Alerjiniz olabileceğinden şüpheleniyorsanız doktorunuza sorun.

Kalp ve Damar Hastalıkları

Şiddetli yüksek tansiyon, kalp yetmezliği, anjina (göğüs ağrısı), kalp krizi öyküsü ya da ciddi ritim bozukluğu varsa kullanılmaz. Beyin damarı hastalığı, yani anevrizma, damar iltihabı veya felç geçirenler de kullanmamalıdır.

Ruhsal Rahatsızlıklar

Şiddetli depresyon, intihar eğilimi, şizofreni, mani (aşırı coşkulu ve kontrolsüz hal) veya ağır gerginlik varsa kullanılmaz. Tourette sendromu (istemsiz tikler) ya da bağımlılık öyküsü olanlar da kullanmamalıdır.

MAO İlacı, Glokom ve Diğerleri

Son iki hafta içinde MAO inhibitörü (depresyon ilacı) aldıysanız kullanmayın; tansiyon ani yükselebilir. Glokom (göz tansiyonu), feokromositoma (böbreküstü bezi tümörü) ve tiroid bezinin aşırı çalışması durumlarında da kullanılmaz. Emin değilseniz başlamadan önce doktorunuza sorun.

Yan etkilerin çoğu hafiftir ve tedavinin başında görülür. Hepsini yaşamanız beklenmez; ama hangilerine dikkat edeceğinizi bilmek iyidir.

Çok Sık Görülenler

Çok sık görülenler arasında sinirlilik, uykusuzluk, iştah azalması, bulantı, ağız kuruluğu ve baş ağrısı var. Nezle benzeri burun ve boğaz yakınmaları da sık görülür. Bu yan etkilerin hepsi herkeste görülmez. Bu belirtiler genellikle tedavinin başında ortaya çıkar. İlacı yemekle birlikte almak mide bulantısını hafifletebilir. Çoğu zaman kendiliğinden geçer; yine de süren ya da rahatsız eden belirtileri doktorunuza söyleyin.

Sık Görülenler

Sık görülen diğer etkiler arasında hızlı kalp atışı, çarpıntı, yüksek tansiyon, baş dönmesi, mide ağrısı, ishal, kilo kaybı, saç dökülmesi ve diş gıcırdatma yer alır. Parmaklarda soğukta uyuşma ve renk değişikliği de olabilir. Bazı kişilerde kaygı, depresyon ya da ruh hali değişiklikleri olabilir. Çocuklarda uzun süreli kullanımda boy uzamasında hafif yavaşlama görülebilir; doktorunuz boy ve kilonuzu düzenli izleyecektir.

Çok Nadir Ama Ciddi Olanlar

Çok seyrek ama ciddi olanlar da var. Nöbet, ani şiddetli baş ağrısı, yüzde ya da kolda güçsüzlük, dudak ve dilde şişme, olmayan şeyleri görme veya duyma, intihar düşüncesi ve ateşle birlikte şiddetli kasılmalar bunlardandır. Çok nadir görülürler ama tanımak önemlidir. İki saatten uzun süren ağrılı ereksiyon da acil durumdur. Bu belirtilerden biri olursa ilacı durdurun ve beklemeden acile gidin.

İlaç Etkileşimleri

Depresyon için MAO inhibitörü kullanıyorsanız Ritalin almayın. Tansiyon ilaçları, varfarin gibi kan sulandırıcılar, sara ilaçları, antidepresanlar ve antipsikotikler kullanıyorsanız mutlaka doktorunuza söyleyin; dozların ayarlanması gerekebilir. Soğuk algınlığı ilaçları da tansiyonu etkileyebilir, eczacınıza sorun.

Alkol ve İlaç Testleri

Tedavi sırasında alkolden uzak durun, çünkü alkol ilacın sinir sistemi üzerindeki yan etkilerini artırabilir. Ritalin aç ya da tok alınabilir. İlaç, doping ve amfetamin testlerinde pozitif sonuç verebilir. Doping kontrolüne girecekseniz bunu mutlaka bildirin.

Hamilelik ve Emzirme

Gebelik kategorisi C'dir. Hamilelikte, doktorunuz özellikle gerekli görmedikçe kullanılmaz; ilk üç ayda kalp kusuru riskinde küçük bir artış olasılığı dışlanamıyor. Ritalin anne sütüne geçtiği için emzirirken de kullanılmamalıdır. Hamile olduğunuzu düşünüyorsanız doktorunuza haber verin.

Araç Kullanımı ve Takip

Ritalin baş dönmesi ve bulanık görmeye yol açabilir, bu yüzden araç kullanırken dikkatli olun. Ameliyat olacaksanız ilacı ameliyat günü almayın. Doktorunuz tansiyonunuzu, nabzınızı, boy ve kilonuzu düzenli kontrol edecektir.

Jenerik ilaçlar, orijinal ilaçla aynı etken maddeyi, yani metilfenidatı içerir. Türkiye'de bu etken maddeyi taşıyan başka ürünler de bulunuyor; kimi kısa etkili tablet, kimi uzun etkili kapsül ya da tablettir. Ancak yardımcı maddeler ve etki süresi farklı olabilir. Bu yüzden Ritalin yerine başka bir ürüne geçmeden önce mutlaka doktorunuza danışın.

Medikinet 10 mg Tablet

Assos İlaç. Aynı etken madde ve aynı kısa etkili tablet formu; yardımcı maddeler farklı olabilir. Geçiş öncesi doktorunuza danışın

Ritalin LA

Novartis. Modifiye salımlı kapsüldür; etkisi daha uzun sürer. Doz ve kullanım farklıdır, geçişe doktorunuz karar verir

Concerta

Janssen-Cilag. Uzatılmış salımlı tablettir; günde tek doz alınır. Doz karşılığı birebir değildir, doktorunuz belirler

Bu videodaki bilgiler Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun onayladığı prospektüse dayanıyor, ama tedavi kararlarını mutlaka doktorunuzla birlikte alın; dozu kendi başınıza değiştirmeyin.